Zondagavond, kwart voor tien, een boerenerf onder Jirnsum. Het is zo goed als donker. Ewout zet zijn luchtdrukgeweer in elkaar, hangt de nachtkijker om zijn nek en kijkt het erf rond. Binnen een kwartier valt het eerste gedempte schot. Aan het eind van de avond liggen er op dit ene adres vier ratten.
Zo ziet een gewone werknacht er in 2026 uit. Friesland heeft dit jaar te maken met een uitzonderlijk grote rattenpopulatie en wij merken dat bij SOBestrijding elke nacht. In augustus schoten we 480 ratten, tegenover 45 in augustus vorig jaar. De Leeuwarder Courant ging onlangs een nacht mee op pad. In dit artikel leggen we uit wat er aan de hand is, waar de plaag vandaan komt en hoe wij ratten bestrijden.
Onze cijfers: elke maand een sprong omhoog
We houden per maand bij hoeveel ratten we schieten, dus na tien jaar weten we goed wat normaal is. Dit jaar is niet normaal. Het verschil met 2025 is vooral in de afgelopen vier maanden enorm:
| Maand | Ratten 2025 | Ratten 2026 |
|---|---|---|
| Mei | 65 | 110 |
| Juni | 40 | 145 |
| Juli | 35 | 310 |
| Augustus | 45 | 480 |
En dan moet de winter nog komen, normaal gesproken onze drukste periode voor ratten. We verwachten dan ook dat de piek nog niet bereikt is.
Waar komt de rattenplaag vandaan?
Eerlijk gezegd zagen we het in het voorjaar al aankomen. Ewout kwam tijdens zijn rondes opvallend veel velduilen tegen. Dat is een signaal dat er veel veldmuizen zijn, en een muizenplaag gaat hand in hand met een rattenplaag. In 2019 zagen we precies hetzelfde gebeuren.
De verklaring zit in de voedselketen. Muizen eten het voedsel dat ratten anders zouden eten, waardoor ratten naar boerderijen trekken op zoek naar eten. Roofvogels en uilen jagen op zowel muizen als ratten, maar een veldmuis is voor hen een veel makkelijkere prooi. Het gevolg: er blijven meer ratten in leven. De milde winters van de laatste jaren hebben de muizenpopulatie waarschijnlijk extra laten groeien en de droogte van dit jaar maakt het voor boeren alleen maar lastiger.
Zo bestrijden wij ratten: ’s nachts, gericht en zonder gif
Ratten zijn vooral actief in het donker, wanneer het rustig is op het erf. Daarom is Ewout ’s nachts op pad, met een PCP-luchtdrukgeweer, een nachtkijker met infrarood en een digitale afstandsmeter. Op één avond bezoeken we meerdere agrarische bedrijven, in héél Friesland.
Een paar dingen die onze aanpak kenmerken:
- Snel en humaan: we schieten altijd op de kop, met relatief zware .30-kogels, zodat het dier direct dood is en niet onnodig lijdt.
- Liever geen gif: als professioneel bedrijf mogen we onder strenge voorwaarden gif inzetten, maar we kiezen liever voor schieten, vallen en klemmen. Schieten is het snelst en voorkomt doorvergiftiging van andere dieren, zoals uilen of katten.
- Veiligheid voorop: riet in de buurt (kans op afketsen), eenden bij een sloot of huisdieren op het erf? Dan schieten we niet.
- Abonnement in plaats van afrekenen per rat: onze agrarische klanten hebben een vast abonnement. Zo houden we de rattenpopulatie bij vaste klanten goed onder controle: vaak gaat het dan om een handvol dieren per bezoek. Bij nieuwe klanten schieten we er al snel tien tot twintig per keer.
Dierenliefhebber én bestrijder
Het klinkt misschien tegenstrijdig, maar Ewout is in de eerste plaats natuurliefhebber. Hij is onder andere actief als weidevogelnazorger en vogelaar. Juist daarom vinden we het belangrijk dat bestrijding gericht gebeurt en dat het ecosysteem er zo min mogelijk onder lijdt. Een geschoten rat laten we soms gewoon liggen: een reiger heeft er nog wat aan.
Ratten zijn overigens maar een deel van ons werk. We bestrijden o.a. ook mollen, muizen en wespen. De dag na zo’n nachtelijke ronde staan er bijvoorbeeld zeven wespennesten en een reeks mollenbezoeken bij particulieren op de planning. Bekijk alle ongedierte dat we bestrijden.
Last van ratten in Friesland?
Ratten veroorzaken schade aan gebouwen, kabels en voorraden en vormen een risico voor de gezondheid van mens en dier. Zeker in een jaar als dit is snel ingrijpen belangrijk, voordat een paar ratten uitgroeien tot een hele populatie. Wacht daarom niet tot u ze overdag ziet lopen: dat is meestal het teken dat de populatie al groot is.
SOBestrijding werkt vanuit Irnsum en is daardoor snel ter plaatse in heel Friesland, onder meer in Leeuwarden, Sneek, Heerenveen, Joure en Franeker. Heeft u een agrarisch bedrijf en wilt u de ratten structureel onder controle houden? Vraag dan naar ons abonnement. Bel de SOB Hulplijn op 06 37 293 993 of neem contact op voor een vrijblijvend advies.
Veelgestelde vragen
1. Waarom is er dit jaar een rattenplaag in Friesland?
Er is een groot aantal veldmuizen, mede door de milde winters. Muizen eten het voedsel van ratten, waardoor ratten naar boerderijen trekken. Roofvogels kiezen bovendien liever de makkelijkere muis, zodat meer ratten overleven. In 2019 zagen we dezelfde combinatie.
2. Gebruiken jullie gif tegen ratten?
Liever niet. We mogen het als professioneel bedrijf onder strenge voorwaarden inzetten, maar kiezen vrijwel altijd voor schieten, vallen en klemmen. Dat is sneller en voorkomt dat uilen, roofvogels of katten vergiftigd raken via een dode rat.
3. Hoe werkt een rattenabonnement voor agrarische bedrijven?
U betaalt een vast bedrag en wij komen periodiek ’s nachts langs om de populatie op uw erf onder controle te houden. Zo blijft het bij een handvol ratten per bezoek in plaats van een uit de hand gelopen plaag.
4. Hoe herken ik ratten op mijn erf of bij mijn woning?
Let op looppaden langs muren, gaten bij de fundering of onder plastic en voorraden, aangevreten voer en uitwerpselen van ongeveer een centimeter. Ziet u overdag ratten lopen, dan is de populatie meestal al groot.
Bron: “Friesland kampt met een ware rattenplaag: Ewout (32) uit Jirnsum probeert daar wat aan te doen”, Leeuwarder Courant, 1 september 2026, tekst Robert Jan Speerstra. Foto’s: Simon Bleeker / Leeuwarder Courant, met toestemming overgenomen.
